Đánh giá theo khoanh tủy — dermatome và myotome

Dermatome là vùng da được một rễ sau chi phối ưu thế; myotome là tập hợp sợi cơ được một rễ trước chi phối ưu thế. Mỗi vùng da và hầu hết động tác nhận sợi từ nhiều rễ, nên “ranh giới dermatome” không phải đường sắc nét và một cơ không thuộc riêng một rễ.

Khoanh tủy không luôn ngang mức đốt sống cùng tên, đặc biệt ở đoạn ngực thấp–thắt lưng vì tủy kết thúc khoảng L1–L2 ở người lớn và các rễ đi xuống tạo chùm đuôi ngựa. Vì vậy phải phân biệt mức đốt sống, đoạn tủy, rễ thần kinh và dây thần kinh ngoại biên.

• Đau lan chi, tê hoặc yếu nghi bệnh rễ.
• Chấn thương cột sống hoặc nghi tổn thương tủy.
• Có mức cảm giác, dấu bó dài, rối loạn dáng đi hay cơ tròn.
• Phân biệt tổn thương rễ với đám rối, dây thần kinh ngoại biên và đa dây thần kinh.
• Theo dõi diễn tiến sau phẫu thuật, chấn thương hoặc điều trị.

Trong chấn thương cấp, tuân thủ cố định và quy trình an toàn trước khi xoay trở. Khám vùng sinh dục–quanh hậu môn cần giải thích, đồng thuận, bảo đảm riêng tư và người hỗ trợ theo quy định.

1. Chuẩn bị và ghi nhận nền

Giải thích mục tiêu, bộc lộ đủ hai bên và đặt người bệnh thoải mái. Hỏi triệu chứng chủ quan trước khi khám. Ghi yếu tố gây nhiễu: đau, phù, sẹo, bệnh da, bất động, thuốc an thần, bệnh khớp, nhận thức và tổn thương thần kinh cũ.

2. Cảm giác theo dermatome

Khám sờ nhẹ và đầu tù–nhọn nếu cần định lượng. Cho người bệnh nhắm mắt, minh họa kích thích ở vùng bình thường, hỏi “giống hay khác bên kia?” thay vì dẫn dắt. Đi từ vùng bình thường vào vùng bất thường, đánh dấu vùng giảm/mất/tăng cảm giác và kiểm tra lại.

Các điểm đại diện thực hành:

TOOL-DERMATOMETra cứu dermatome, cơ chìa khóa và phản xạ theo rễTra hai chiều: gõ tên rễ hoặc vị trí trên cơ thể để ra điểm cảm giác, cơ chìa khóa và phản xạ.Mở công cụ →

3. Sức cơ theo myotome

Đặt khớp ở tư thế chuẩn, làm mẫu động tác, quan sát tầm vận động chủ động rồi thêm kháng lực tăng dần. Chấm MRC 0–5 và ghi rõ yếu do đau, hạn chế khớp hay thiếu hợp tác.

TOOL-MRCTổng điểm sức cơ MRC6 nhóm cơ mỗi bên, mỗi nhóm 0–5, tổng 0–60. Dùng trong GBS, yếu cơ mắc phải tại ICU và điểm EGRIS.Mở công cụ →

4. Phản xạ gân xương

5. Dấu bó dài và đoạn cùng

Khi nghi tổn thương tủy, khám trương lực, tăng phản xạ, Hoffmann, Babinski, clonus và dáng đi. Với chấn thương tủy, phân loại ISNCSCI đầy đủ còn yêu cầu khám cảm giác S4–S5, co hậu môn chủ ý và áp lực hậu môn sâu theo quy trình chuẩn; không suy diễn phân loại AIS từ khám sàng lọc rút gọn.

TOOL-ASIAPhân độ ASIA (AIS) — tổn thương tủy sốngXác định độ A–E theo từng bước của chuẩn ISNCSCI.Mở công cụ →

Để định khu một rễ, nên tìm sự hội tụ của ít nhất hai lĩnh vực. Một vùng tê C6 kèm yếu duỗi cổ tay và giảm phản xạ cánh tay quay thuyết phục hơn vùng tê ngón cái đơn độc.

Các bản đồ dermatome kinh điển khác nhau vì phương pháp xây dựng, chồng lấp rễ và biến thiên cá thể [4]. Đau rễ cũng không nhất thiết trùng với vùng mất cảm giác da. Sức cơ chịu ảnh hưởng của đau, tuổi, cơ địa và kỹ thuật; phản xạ chịu ảnh hưởng của thư giãn, thuốc và bệnh thần kinh nền.

ISNCSCI là chuẩn cho phân loại tổn thương tủy sống, không phải bảng thay thế mọi khám thần kinh. Trong bệnh rễ, điện cơ–dẫn truyền và MRI hữu ích khi định khu lâm sàng không thống nhất hoặc khi kết quả thay đổi điều trị.